Sipas analizave të Odës Ekonomike të Maqedonisë likuiditeti i mbetur është problemi kryesor që kompanitë maqedonase nuk mund të paguajnë detyrimet për shkak të shtetit dhe kreditorëve të cilët çështje, Oda Ekonomike të Maqedonisë e parashikoi dhe për të njëjtën alarmoi në dhjetor të vitit të kaluar.
Gjegjësisht, në funksion të përmirësimit të likuiditetit të subjekteve tregtare dhe të pagesave në kohë të detyrimeve ndaj shtetit në Masat e propozuara për përmirësimin e mjedisit të biznesit në vitin 2009, dërguar qeverisë në dhjetor 2008, ndër të tjera, kërkoi rregullim të kërkesave dhe detyrimet që dalin nga marrëdhëniet në mes të ndërmarrjeve dhe shtetit mbi të gjitha bazat.
Tani, sipas një analize të Odës Ekonomike të Maqedonisë, me vështirësitë nga kërkesat e papaguar ndeshet pothuajse çdo ndërmarrje si në sektorin privat ashtu edhe në atë publik. Shteti ka detyrime si ndaj shfrytëzuesve të buxhetit,ashtu edhe ndaj sektorit privat,ndërmarrjet kanë borxh ndaj shtetit mbi bazën e taksave, fondet në bazë të kontributeve për sigurim pensional dhe shëndetësor, dhe kompanitë janë përgjegjës për njëri-tjetrin.
Borxhi i brendshëm i Lartë kushtëzon shkallë të lartë të jolikuidetit që rezulton me bllokim të përditshëm të xhiro-llogarive të një numri të konsiderueshëm të subjekteve ekonomike, numri i të cilëve është pritur conform efekteve negative të krizës ekonomike.
Bashkë me tetorin 2009, Drejtoria ppër të Hyra Publike për kontributet e papaguara shoqërore dhe tatimi mbi të ardhurat personale për pagat është:
- Është nisur një procedurë për grumbullimin e detyruar, gjegjësisht janë bllokuar xhiro-llogaritë bankare të tatimpaguesve me 5.684 borxhit të përgjithshëm mbi këtë bazë prej 249.617.783 denarë;
- 9.396 personave juridik u janë dorëzuar paralajmërimet për taksat e papaguara prej 289.535.276 denarë, rroga bruto e papaguar në shumë totale prej 835.120.185 denarë.
Duke u nisur nga fakti se shuma e kërkesave të papaguara është një tregues i rëndësishëm që tregon shkallën e lartë të borxhit të brendshëm, Oda Ekonomike e Maqedonisë, me qëllim përfundimtar - për t'u çlodhur bilancet e kompanive, tregon nevojën për masa të nevojshme, të cilat sipas nevojave të anëtarëve tanë do t’I theksonin:
1. Zbatimi i detyrueshëm i kompenzimit hua-dhënës midis sektorit privat dhe publik, për regullim të sukesesshëm dhe të përherëshëm të kërkesave dhe detyrimeve të shkaktuar na raportim në mes kompanive dhe shtetit mbi të githa bazat.
Për këtë qëllim, është e nevojshme miratimin e ligjit të posaçëm për organizimin dhe zbatimin e kompensimeve të nevojshme, me të cilin do të përcaktojnë subjektet, llojet e detyrimeve, lartësinë e tyre, mënyrën dhe afatet për zbatimin e njëjtë.
2. Zbatimi i kompenzimit vullnetar të raportit hua-marrës në mes ndërmarrjeve në sektorin privat (vullnetar,pasi në ekonominë e tregut Qeveria nuk mund të imponojnë kompenzim të imponuar në sektorin privat),për të cilat Qeveria e Republikës duhet të miratojë udhëzime për organizimin dhe zbatimin e kompensimit multilateral vullnetar në bazë të Ligjit për Qarkullimet pagesore ,Ligji mbi marrëdhëniet obligative, e cila do të përcaktojë punën e organizatës së autorizuar për të zbatuar të njëjtën.
3. Duke marrë Direktiva të Parlamentit dhe Këshillit të BE deri në qershor 29, 2000, për të parandaluar vonesat në pagesën e të gjitha transaksionet komerciale, e cila përcakton periudhën e pagesës prej 30 ditësh.
(DIRECTIVE 2000/35/EC of the European Parliament and of the Council of 29 June 2000 on combating late payment in commercial transactions-Official Journal L 200 , 08/08/2000 P. 0035 – 0038.
Pas përfundimit të luhatjeve në lidhje me kompenzimin dhe për të shmangur nevojën për ta, legjislacioni juridik do të kushtëzojë diciplinë finansiare në pagesë e tëgjitah transaksionet tregtare.
Në pajtim me të njëjtin, në qoftë se debitori nuk ka bërë pagesën brenda 30 ditëve pas marrjes së faturës ose kërkesës adekuate për pagesën është caktuar automatikisht llogarije,respektivisht pagesë e kamatës denuese,dhe plus kompenzim I shkaktuar nga pagesa e vonuar.
4. Sipas komunitetit te biznesit,komforn politikës fiskale dhe monetare duhet të niset nga një qëllim i vetëm strategjik:angazhim të plotë të ekonomisë kombëtare.
Prandaj, edhe pse shumica e buxhetit mbushet nga qytetarët, problemi i buxhetit të Maqedonisë nuk është në anën e të ardhurave, porn ë nivelin i shpenzimeve, veçanërisht në shpërndarjen e këtyre shpenzimeve, që, për fat të keq, nuk janë të oreintuar në ekonomi, e cila punëson qytetarët të paguajë tatim mbi të ardhurat personale, për të rritur konsumin e brendshëm, me të cilat rriten të ardhurat në buxhet në bazë të tatimit mbi të ardhurat personale dhe TVSH-në.
Në vend të kësaj, më qëllim të afrimit të të ardhurave të buxheit ndaj harxhimeve,respektivisht me qëllim të rrijtes së të ardhurave në kasën shtetërore,Drejtoria për të hyra publike dhe inspektimet të tjera, sipas sugjerimeve nga anëtarët tanë, dënojnë me normat aktuale të lartë (neni 178 i Aktit Procedurat Tatimore, neni 49 paragrafi 1 të veprave, neni 52 dhe 59 i Ligjit për TVSH-në dhe ligjet e tjera aktuale), për detajet më të parëndësishme të marra nga shpejtësia apo nga disa probleme teknike, pa ndonjë qëllim të mshehet tatimi. Apo vendosën detyrime shtesë financiare dhe administrative, të tilla si, detyrimet e reja nga ndryshimi i fundit i Ligjit për TVSH.
Gjykata sugjeron që çdo barrë shtesë në ekonomi është një sulm i drejtpërdrejtë në aftësinë e Maqedonisë për t'iu përgjigjur sfidave ekonomike dhe paralelisht për të krijuar një prezumimin e prosperitetit të përgjithshëm shoqëror.
5. Aktivitetet Koordinues të shërbimeve inspektuese
Anëtarët e Odës Ekonomike të Maqedonisë tregojnë në problemin nga pjeëmarrja e një pas njëshme e inspektimeve (të tregut,të punës,sanitary etj) që u kushton shumë në punën e tyre të përditëshme.
Qeveria e Republikës dy vjet më parë filloi një nismë për formimin e Trupit Koordinues për arritjen e bashkëpunimit në kryerjen e detyrave të mbikëqyrjes inspektuese, me detyrë të arritjes së koordinimit reciprok në punën e shërbimeve të inspektimeve të ndryshme dhe për të sjellë së bashku aktivitetet e inspektimit, por kjo nuk është realizuar deri më tani.