Informacion per shkembimin tregtar te Republikes se Maqedonise me vendet nga Lindja e Afert dhe Magreb-i. (Jordani, Palestina, Libani, Siria, Iraku, Irani, Kuvajti, Emiratet e bashkuara arabe, Katari, Bahraini, Arabia Saudite, Egjipti, Libani, Tunis, Algjiri dhe Maroko)

Shkurt, 2008

Shkembimi tregtar

Ne vitin 2007,Republika e Maqedonise ka realizuar shkembim tregtar me Emiratet e bashkuara arabe,Bahrein,Egjipt,Iraku,Irani,Katar,Maroko,Siria,Arabia Saudike,Tunisi dhe Jemeni me vlere te pergjithshme prej 21.771976 dollare amerikan dhe import me vlere prej prej 16.603,00 dollare amerikan.Eshte realizuar eksport ne vlere prej 5.168.366,00 dollare amerikan.Modestia e shkembimit tregtar na drejton ne nevojen per krahasime me te nderlikuara me vitet paraprake.

Ne ekpsort,kryesisht eshte i perfaqesuar malli nga metarulgjia e zeze,pajisjet elektrike,produkte metaloperpunuese,duhan dhe si paralajmerim,eksporti modest i molleve te fresketa (Irak) dhe prodhimet furtore nga Iraku dhe Libani.Ne vlere me te madhe prej 1 milion dollareve amerikan ose jane importuar:ne Liban-transformatore te tjere elektronik (1.026.338,00 SHBA$) dhe ne Egjipt-duhani (864.810,00SHBA $);Ne ekport,statistika  i shenon mallrat ushqimor,produktet kimike,produktet e teksitilit,mjetet transportuese.produktet e alumintit.Ne vlere prej 1 milion dollare  amerikan jane importuar:nga Egjipti natrium i pasteer klorhidrik dhe krype (krype per ngrenie dhe krype e denaturizuar) ne tretje te ujit ose jo,uj deti (1.063.509,00$),polietilen primar,me dendesi specifike prej 0,94 ose me shume (1.035.963,00 SHBA$);nga Irani-dhe automjete te tjera motorike per transport te personave (1.227.356,00 SHBA$).Ne periudhen prej v.2000 deri me 2003,statistika e Republikes se Maqedonise nuk  shenon shkembimin me regjionin.

Shkembimi i jashtem tregtar ne mes Republikes se Maqedonise dhe vendeve nga Lindja e Afert dhe Magreb-i.

Shkembimi tregtar (1999/2007)

Shkembimi tregtar,me vendet nga ky regjion edhe me tutje zhvillohet ne forme inicidentale,pa qasje marketingu,dhe mallra te caktuar eksportohen ose importohen permes vendeve te treta.Tregu eshte i “haruar” duke e marre parasysh proceset tranzitore tek ne,dhe ngjarjet politike ne ato vende,pavarsisht nese jane te karakterit global ose te karakterit tjeter.Ne baze,ndermarrjet tona I kane humbur lidhjet afariste,ne aspektin tekniko-teknologjik rende mund te pergjigjen ne kete treg me kerkesa te shumta,kurse e kufizon edhe kapacitetin financiar,ne vecanti ne domenin e dhenis se garancave.Mosegzistimi i perfaqesive ne keto vende,pervec ne Egjiptit dhe Katarit prej (2006),eshte faktor i cili gjithashtu kontribon ne mosshfrytezim te mundesive te regjionit.Mbulimi i Republikes se Maqedonise prej perfaqesive diplomatike-konzulare te ketyre vendeve me seli ne te tretat,gjithashtu plotesisht i ngarkon raportet tregtare:marrja e vizave per personat afarist ne forme bilaterale eshte e renduar;procedura per verifikim te certafikatave per preardhje  eshte e nderlikuar (verifikimi ne notere,ne gjykate,ne Ministrine per drejtesi dhe Minsitrine per pune te jashtme,ambasada e vendit importues).Ambasadat e ketyre vendeve gjinden ne vendet per te cilet qytetareve maqedonas u nevojiten viza,dhe vertetimi i certifikates  per preardhje nga ky aspekt eshte i ngarkuar.Duke e marre parasysh mentalitetin e vendeve te regjionit,venia e bashkepunimit bilateral ne mes Odave eshte i veshtiresuar,pa perkrahje te perfaqesuesit (personit diplomatik-konzular,tregtar i autorizuar),ne vete vendin.

Mosegzistimi i rregullimt te caktuar te raporteve ne mes te shteteve,konvencionet te cilat i rregullojne  raportet ne te gjitha nivelet,ne vecanti ne ekonomi (investime,tatim,bashkepunim doganor,konvencione punuese..),krijohet ambient i pasigurise per ndermarrje te aktiviteteve arariste.Ne raport me aktivitetet afariste,per momentin,Republika e Maqedonise ka nenshkruar Marreveshje per evitim te tatimimit te dyfishte me Katarin (i cili duhet qe te ratifikohet);Oda ekonomike e Maqedonise me Unionin e Odave tregtare dhe industriale egjiptase te Egjiptit per pranim te ndersjellte te nenshkrimeve dhe vulave te certafikatave per preardhje te mallit dhe dokumente tjera,te cilat i ndjekin gjate importit dhe eksportit (2003),deri tek Unioni i Odave tregtare dhe industriale te Libanit,pas nenshkrimit te Mareveshjes per bashkepunim bilateral ne mes Odave,Oda ekonomike e Maqedonise ka dorezuar nenshkrim dhe vule me te cilat verifikohen certafikatet per preardhje,me qellim te njejtet te shkembehen.Edhe krahas asaj qe kjo procedure eshte filluar ne vitin  2006,permes Ministrise per pune te jashtme te Republikes se Maqedonise,e njejta ende nuk eshte perfunduar-nuk ka informacione nga pala me e afert.

Per zhvillim te bashkepunimit ne mes shteteve nga regjioni dhe Republika e Maqedonise eshte i nevojshem program i perpiluar afatgjate per promocion te ndersjellte-informim,pasi te dyja palet nuk kane njohuri reale per zhvillimin dhe per potencialet me te cilat disponon tani ekonomia e Maqedonise,as sipermarresit ne Maqedoni nuk disponojne me informacione te plota per biznes te suksesshem.Deri tek Oda ekonomike e Maqedonise nuk arrijne oferta,kerkesa ose pyetje te tjera nga fusha e bashkepunimit ekonomik me  vendet nga Lindja e afert dhe Magreb-i.

Aktivitetet e ndermarra te Odes ekonomike te Maqedonise me qellim te stimulimit te shkembimit tregtar me vendet nga lindja e Afert dhe Magreb-i.

1. Nenshkrimi i Marreveshjes per bashkepunim me Federaten e Odave tregtare dhe industriale ne Egjipt dhe pranim tw certifikatave  per preardhje te mallit, (maj 2003);
2. Konstituimi i Klubit te ndermarrjeve per bashkepunim me Lindjen  e Afert dhe Magreb-it,ne prani  edhe te perfaqesuesve te ministrise te Republikse se Maqedonise,(13.09.2005);
3. Ministrite ne Republiken e Maqedonise te informuara per themelim te Klubit,me tregim te Klubit per interesimin per perkrahje,(shtator 2005);
4. Ambasadat dhe Odat e vendeve nga Lindja e Afert dhe Magreb-i,te informuar per Klubin,dhe u eshte treguar interesimi per bashkepunim direkt (shtator 2005);
5. Kryetari i Odes ekonomike te Maqedonise ne vizite te Unionit te Odave tregtare dhe industriale te Libanit(ne kuader te vizites se kryetarit te Qeverise te RM,Vllado Buckovski).Me kete rast eshte nenshkruar Marreveshje ne mes te Odes ekonomike te Maqedonise dhe Unionit te Odave tregtare dhe industriale te Libanit.Ne pajtim me Marreveshjen,si dhe  me qellim te lehtesimit te tregtise,permes Ministrise per pune te jashtme tek pala libaneze jane dorezuar nenshkrime per persona te autorizuar per vertetim te  mallit dhe dokumenteve tjera qe e ndjekin mallin ne eksport dhe import,dhe i jep Oda ekonomike e Maqedonise.Me kete evitohet vertetim plotesues i te njejteve ne Ambasaden e Libanit,me seli ne Beograd.Kjo iniciative,deri tani nuk eshte realizuar dhe nevojitet qe Ministria perkatese t’i ndermarre aktivitetet e nevojshme te cilat parashikojne edhe pranim te ndersjellte te certafikatave per preardhje te mallit,(shkurt 2006);
6. Kryetari i Odes ekonomike te Maqedonise i  ka dhene autorizim z.Daut Veselit,per perfaqsues nderi te Odes ne Liban,duke e marre parasysh kontributin e tij per venie te bashkepunimit ne mes te Odave (shkurt 2006);
7. Vizita e Delegacionit ekonomik te Unionit te Odave tregtare dhe industriale te Libise,eshte e perbere prej 22 afaristeve eminent,nenkryetare te Unionit dhe kryetarit te Keshillit te Industrialisteve te Libanit, (qershor,2006);
8. Fjalimi i kryetarit te Klubit/Oda ekonomike deri tek Qeveria dhe ministrite perkatese me iniciative per finansim te perbashket ne Liban.Pergjegja e Ministrise per pune te jashtme eshte negative, (tetor 2006);
9. Vizite e z.Mazen Hamur,konzul nderi i Republikes se Maqedonise ne Siri,ne Oden ekonomike te Maqedonise,bashkepunimi i ofruar,ndermarrje te animuara ne lidhe me te njejten.Z. Hamur,rregullisht i dorezon tenderet, (nentor,2006);
10. Intervenim deri tek Ministria per pune te jashtme ne lidhje me aktualizimin e njohjes se ndersjellte te certifikatave per preardhje te mallit tek libanezet.Me kete rast,Oda eshte drejtuar deri tek Oda partneriale ne Liban dhe deri tek Ambasada e Libanit me seli ne Beograd, (26 janar 2007);
11. Pronari i holldingut Nagji Albert nga Kairo,e vizitoi Oden,me qellim te informimit te mundesive  te investimeve te huaja ne turizmin per banja ne Oher, (shkurt,2007);
12. Fjalim deri tek z.Zoran Stavreski,nenkryetar i Qeverise se RM,me kerkese per rishqyrtim te Vendimit per kofinansim te perfaqsuesit tregtar ne Liban, (mars,2007).
13. Federata e Odave tregtare dhe industriale e Egjiptit,me ndermjetsim te Ambasades se RM ne Kairo,ne disa raste ka shprehur interesim per vizite ne Oden ekonomike me biznes-delegacionin,(janar-qershor 2007);
14. I nenshkruar Memorandum per mirekuptim me odat bullgare-industriale,prane Odes tregtare-industriale, ne Bullgari.Oda bullgare-arabe,ne Bullgari i perfaqson interesat e ekonomise arabe,kurse ne vendet arabe,ato bullgare, (26 prill,2007);
15. Kryetari i Odes ekonomike te Maqedonise i ka dhene autorizim  z.Rone Markovskit,pronar i fabrikes per prodhim te ujit natyral mineral “Germina”,Manastir,per perfaqsues ne Oden ekonomike ne Emiratet e bashkuara Arabe,ne kerkese te tij, (maj 2007);
16. Ankete e realizuar ne mes te ndermarrjeve te interesuara per bashkepunim me Katarin, (shtator,2007);
17. Fjalim drejtuar deri tek Oda tregtare industriale e Katarit,Dubait,Abu Dabit dhe Kuvajtit me thirrje per bashkepunim dhe dorezim te listes se anetareve te Klubit (nentor,2007);
18. Ftese deri tek Oda ekonomike e Maqedonise per pjesemarrje ne Samitin investues te Gjirit,i cili do te mbahet ne prill 2008, ne Bahrain.Deri tek Oda tregtare industriale e Bahrein-it (koordinator i Samitit),eshte derguar leter me shprehje te interesimit per bashkepunim dhe listes se ndermarrjeve,anetare te klubit,me veprimtarite dhe interesat e tyre, (janar 2008).
    

BE dhe vendet nga Lindja e afert dhe Magreb-i

Bashkimi evropian e ka zhvilluar raportin e partneritetit me vendet nga  pishina mediterane-Partneriteti euromediteran-zona e tregtise se lire (Libani, Tunisi, Maroko, Siria, Algjiri, Egjipti, Izraili, Jordani, Palestina dhe Tunisi). Kjo nenkupton zgjerim te kumulimit panevropian te preardhjes dhe te pishines mediterane. Ne Samitn Euromediteran,me 21 tetor,200,ne Lisabon,ministrat per  tregti te BE, kane sjellur deklarate ne lidhje me mbarim te procesit te integrimit ekonomik te vendeve joevropiane nga Mediterani ne BE.Pjese perberese nga Deklarata eshte edhe pika,per te cilen ministrat kane sjellur Vendim,vendet nga Ballkani perendimor te jene pjese nga ky proces,te formohet grup punues nga eksperte te cilet ne  forme perkatese do t’a pershtasin Rregullativen,deri ne afatin e perfundimit te ketij procesi,v.2010.Qe t’i shfrytezojme privilegjet e paraqitura,kumulimi dijagonal i preardhjes se mallrave ,vendet joevropiane mediterane-Republika e Maqedonise-BE,do te duhet qe paraprakisht te nenshkruaje Marreveshje per tregti te lire me vendet nga regjioni mediteran.Rumania dhe Bullgaria,ne periudhen e tyre paraqasese kane nenshkruar Marreveshje te ketilla,kurse Republika e Krocise e ka filluar kete proces paralelisht me kater shtete nga ai regjion.Ndaj krijimit te raporteve bilaterale per tregti te lire me vendet joevropiane mediterane,Republika e Maqedonise duhet te ndertoje raport si pjese perberese e integrimit evropian.

Pervec,pishines mediterane ekonomike te BE, jane te pranishem edhe ne Gjirin.Ata rriten jo vetem ne raport me importin e naftes,por edhe ne raport me masivitetin e investimeve dhe mundesive tregtare ne Gji.Per 15 deri 20 vitet e ardhshme,jane te paralajmeruara investime me te medha prej 1500 miliard amerikan dollare.Paralelisht me ngjarjen dhe me mbarimin e bisedimeve per Marreveshjen per tregti te lire ne mes BE dhe Keshillit te Gjirit per bashkepunim (Mbreteria e Arabise saudike,Emiratet e Bashkuara,Katari dhe Sulltan Omani),kurse me qellim te perforcimit te bashkepunimit,ne tetor,2007,Eurochambers ka nenshkruar Memorandum per mirekuptim ne Federaten per Oda tregtare dhe industriale nga vendet e Keshillit te gjirit per bashkepunim.Si rezultat i ketyre aktiviteteve,Eurochambers pergatit vizite studimore  te delegacionit ekonomik te Odave te Federates,me qellim te njohjes me trendet ekonomike,menyres per pune te Odave ne regjion dhe venien e kontakteve direkte me kompanite.Oda ekonomike e Maqedonise eshte anetare e Eurochambers.

Cka metutje?
• Qeveria e Republikes se Maqedonise te identifikoje interesin e ekonomise  per vendet nga Lindja e Afert dhe Magreb-i,si dhe te caktoje strategjine ndaj ketyre vendeve.Me se shumti per shkakun qe BE,permes liberalizimit te tregtise dhe implementimit te sistemit panevropian mediteran te akumulimit te preardhjes se mallit eshte ne proces te integrimit ne keto tregje;
• Me Deklaraten e Samitit te 16-te mediteran,te mbajtur me 21 tetor,2007,ne Lisabon,ministri per tregti ne BE,kane sjelle konkludim qe vendet nga Ballkani perendimor duhet te jene te kycur ne sistemin panevropian-mediteran te akumulimit te preardhjes se mallit,me te cilin nuk trasohet rruge e tregtise ne raport me vendet mediterane joevropiane.Ky proces I bashkepunimit ne nivel regjional eshte pjese e procesit te eurointegrimeve dhe rrjeshimisht duhet te ndermerren aktivitete,parasegjithash ne krijimin e rrjetit ne Marreveshjeve bilaterale per tregti te lire.
• Egzisitimi i perfaqesive tregtare-perfaqesues ne vendet nga regjioni,si pjese e ambasadave,te cilat jane te autorizuara per keto vende kurse me qellim te promovimit dhe informimit,krijojne kontakte direkte dhe perkrahje ne zhvillim te bashkepunimit ekonomik.
• Pasi qe shtetet nga regjioni kane ekonomi dhe zhvillim te planifikuar,ne  menyre te centralizuar,duhet qe shteti paraprakisht te pergatit kornize juridike ne performancen tone,kurse perkrahje e mire do te ishte edhe ndihma ne venien e bashkepunimit insititucional ne mes te odave,duke i patur parasysh vleren dhe rrolin e organizimit te Odave ne keto vende.
• Lidhje korporative ne kuader te regjionit tone,me qellim te performances se perbashket ne tregje te treta,ne vecanti kur behet fjale per pune investive,kurse menyra e vetme per kthim te tregjeve ne Lindjen e mesme dhe ne Mediteran.Pevec lidhjes se ketille vertikale,potencialet duhet te kerkohen edhe ne lidhjen horizontale,ne baze te partneriteteve private-publike.